Waarom duurt burn-out herstel zo lang?

Over burn-out is al heel wat geschreven. En toch, toen ik er midden in zat, leek niemand precies te kunnen zeggen wat ik het beste kon doen voor een snel burn-out herstel.
Correctie: goedbedoelde adviezen bij de vleet, maar waarom bleef ik dan zo moe, zelfs na maanden van inactiviteit?

Ik
vond uiteindelijk de antwoorden die ik nodig had in een artikel van de
Nederlandse psychotherapeut Sonja Van Zweden. En die wil ik graag met
jullie delen, zodat er meer begrip komt voor het soms lange herstelproces.
In eerste instantie voor de burn-outers zelf, opdat ze zouden inzien
dat de druk die ze zichzelf vaak opleggen om zo snel mogelijk te
herstellen het omgekeerde bewerkstelligt…

Platte batterij

Voldoende rust en slaap van goede kwaliteit
zijn noodzakelijk om te herstellen van inspanningen van de (werk)dag.
Het is de voorwaarde om goed te functioneren de dag daarop. Als de
normale rust en slaap niet meer volstaan om volledig te herstellen van
de geleverde inspanning, dan ben je overbelast.

Dit lijkt een open deur, maar velen verbruikten in de periode voorafgaand aan hun burn-out dagelijks meer energie dan ze konden recupereren. Het lichaam geeft wel signalen over de toenemende vermoeidheid en overbelasting, maar die worden vaak genegeerd.

Noodaggregaat neemt over

Wanneer je, ondanks je vermoeidheid, toch hard blijft doorwerken, krijgt je lichaam te weinig kans om te herstellen. Zo groeit een ‘herstelschuld’.
Je energievoorraad wordt dan onvoldoende aangevuld en als oplossing
voor je vermoeidheid gaat het stress-systeem automatisch nog harder
werken, om je lichaam van de nodige energie te voorzien. Het is als het
ware een ‘noodaggregaat’ die in werking treedt. Je herkent het wel: eerst was je moe en opeens voel je je opnieuw energiek.

En alhoewel je dit niet als stress ervaart, is dit voor je lichaam wel degelijk een stressreactie. Door de inwerkingtreding van de ‘noodaggregaat’ ontstaan er veranderingen in fysiologische systemen.
Om de overvloed aan stresshormonen te kunnen verwerken, beginnen
sommige organen zich namelijk aan te passen. Sommige delen van onze
hersenen raken zó bezet door de stresshormonen, dat ze hun normale
functies niet goed meer kunnen uitoefenen. Onder andere de hippocampus,
die een rol speelt bij het verwerken van nieuwe informatie en het
verlagen van de cortisolspiegel na stressvolle ervaringen, wordt kleiner
en minder gevoelig.

De klachten en symptomen kunnen
variëren van concentratie- of geheugenproblemen, emoties, falen van het
immuunsysteem tot hart- of spijsverteringsklachten.
In deze fase is er meer nodig dan rust alleen om het tij te keren.

Tot het systeem in zijn eigen staart bijt en vastloopt

Dit proces houdt zichzelf gaande, als een vicieuze cirkel,  en gaat door tot het stressmechanisme zélf plat valt:
‘plotseling’ gaat het niet meer. Je bent emotioneel volkomen van de
kaart, kan 12 uur slapen zónder te herstellen, een boek of tijdschrift
lezen is onmogelijk en simpele dingen als boodschappen doen worden een
te grote opgave.

De ervaring leert dat herstel voor mensen die
deze omslag hebben bereikt onevenredig veel langer duurt dan voor mensen
die nog (net) niet zijn gedecompenseerd, ook al zijn ze het omslagpunt
heel dicht genaderd.

Van energieverbruik naar energieopbouw

Om van  stressklachten af te komen, moet het lichaam, dat een tijdlang alleen maar gericht was op energieverbruik, weer leren om energie op te bouwen. Daartoe dient de neurohormonale balans hersteld te worden zodat de sympathicus en de parasympathicus elkaar opnieuw op een gezonde manier kunnen afwisselen.

De sympathicus en de parasympathicus zijn twee regelsystemen van het autonome zenuwstelsel, met elk een tegengestelde werking:

  • De
    sympathicus (het gaspedaal van je lichaam) is het deel dat geactiveerd
    wordt bij stress en ons aanzet tot ACTIE zoals vechten, vluchten of
    presteren. Je bloeddruk stijgt, je hartslag stijgt, je gaat sneller
    ademen, er gaat meer bloed naar de been, arm en schouderspieren.
  • De parasympathicus (het
    rempedaal en de ‘acculader’ van je lichaam) is de tegenhanger van de
    sympathicus, en is verantwoordelijk voor HERSTEL, reparatie, opbouw en
    lichamelijke ontspanning. Je bloeddruk daalt, je hartslag daalt en je
    ademhaling wordt rustiger. Het is dus belangrijk dat de parasympaticus
    goed werkt na een stress situatie om de nodige rust terug te winnen.

Als
je gezond bent en je zenuwstelsel is in balans, dan zijn je ‘actie’ en
‘herstel’ goed in evenwicht. Bij de inwerkingtreding van de
‘noodaggregaat’ wordt de sympathicus echter te vaak en te lang
(onbewust!) ingeschakeld, waardoor je hem niet meer kunt uitschakelen.
Tegelijkertijd wordt de parasympathicus te vaak uitgeschakeld, waardoor
die onvoldoende tegengewicht kan bieden.
Je autonome zenuwstelsel staat niet onder invloed van je wil
dus je kan er geen invloed op uitoefenen. Hoe je je best ook doet om de
stress van je af te schudden, je blijft je gehaast en opgefokt voelen.

Technieken voor burn-out herstel

Het
is dus de kunst om de sympathicus tot rust te brengen, waardoor je naar
een authentieke rust kan zakken die noodzakelijk is om te kunnen
herstellen. Dit kan door afwisseling van (lichte) inspanning en ontspanning. Effectieve manieren om te ontspannen zijn:

  • Massages, met name shiatsu is voor mij zeer effectief gebleken, omdat daar actief op de ortho/para switch van het autonoom zenuwstelsel gewerkt wordt
  • Yoga, meditatie
  • Een half uur per dag gaan wandelen, bij voorkeur in een natuurlijke omgeving
  • Bij uitbreiding: dingen die je graag doet, waardoor je uit je hoofd komt (bij mij is koken en daarna genieten van het eten heel effectief gebleken)
  • Tot rust komen in een prikkelvrije ruimte

Pas
als iemand door wérkelijk herstel opnieuw voldoende draagkracht heeft
opgebouwd, is het aangewezen dat ook de factoren die tot de burn-out
geleid hebben, nader worden bekeken.

En jij?

Passion for Work is een erkend loopbaancentrum en partner
van VDAB. Dat betekent dat je gebruik kan maken van loopbaancheques. Hierdoor
betaal je slechts 40 euro per cheque.

Je eerste cheque is goed voor 4u coaching, je tweede cheque
voor 3u coaching. De werkelijke waarde van 1u loopbaanbegeleiding bedraagt 169
euro.